ابهر یکی از شهرهای استان زنجان است؛ ابهر در گذشته اوهر نامیده میشد. مردم محلی به آن اَبَر میگویند. نام ابهر آمیزه ای از «آب+هر» است؛ ابهر در زبان تاتی به معنای آب آسیاب است.( دائرةالمعارف تشیع، جلد نخست (آب-احیاء)، زیر نظر احمد صدر حاج سیّد جوادی، تهران: نشر شهید سعید محبّی، ۱۳۸۳)
همچنین ابهر نام شهری در استان ایلام است که تلفظ درست آن آوَه هَر است یعنی آبی که آسیاب می کند.
شهر آبعلی در ۱۳۸۳ با تصویب مجلس از ادغام روستای آبعلی با روستای مبارکآباد و سرپولک و قایممحله (قاپوزمحله) از توابع همین بخش ساخته شد. دربارۀ ریشۀ نامگذاری آن کم پژوهش شده است.
به نظر میرسد در این منطقه آبی منسوب به شخصی به نام علی وجود داشته است و آبعلی برگرفته از آن است.
یکی از شهرهای آذربایجان شرقی نزدیک کلیبر است. نام قدیم آن، امیش احمه بوده است. دربارۀ ریشۀ نام آن کمتر پژوهش شده است.
معنای نام آبسرد پیداست. جایی که آبش سرد است. آبسرد نام چند جاست:
آبسرد یکی از شهرهای خوش آب و هوای استان تهران است.
دربارۀ ریشۀ نام آبسرد سند تاریخی وجود ندارد؛ به گفتۀ بزرگان شهر نام نخستین آبسرد «دهوا» بوده است که جای آن در شرق اتابک فعلی است و بعدها نامهای گوناگون یافته است.
شاید در آغاز نام آن «آبسَر» به معنای «سرچشمه و سرآغاز آبها» بوده که بعدها «آبسَرد» شده است.
آبسرد روستایی در شهرستان زاهدان استان سیستان و بلوچستان نیز هست.
دربارۀ ریشه یابـیِ نام ابرکوه همسخنی و هماندیشی نیست.
از آنجا که این شهر در آغاز در پای کوه ساخته شده، آن را « بَرِ کوه» یعنی «کنار کوه» نامیدند؛ همانند پیشکوه و پشتکوه که «بَرِ کوه» در گویش مردم به «ابرکوه» تبدیل شد «ابرقو» شکل عربی این نام است که پس از اسلام جغرافیدانان مسلمان آن را معرّب کردند. در سال 1350 این شهر به صورت رسمی «ابرکوه» نامیده شد. نام آن در منابع قدیم و جدید به صورت «ابرقو» ، «ابرکویه» ، «ابرقویه» ، «برقوه» و «درکوه» آمده است. «اَبَـر» در فرهنگ لغت به معنای «بالا ، روی و بر سر» است. نام ابرکوه به دلیل قرار گرفتن این سرزمین در بر یا پای کوه است.
در کتاب «داستان اصحاب رس» نوشته استاد حبیب الله فضائلی، تلاش بر آن است که ساکنان کهن ابرکوه را قوم «رس» معرّفی نـماید که در قرآن و در چند قسمت به همراه قوم عاد به آنها اشاره شده است. در این کتاب به داستانی اشاره میشود که در آن (ابرکوه) و یازده روستای پیرامون درختان صنوبر تنومندی بوده و مردم بنا بر رسوم آیینی آنها را میپرستیدند این روستاهای دوازده گانه به نامهای ماههای شمسی بودهاند. گفته شده این درخت را «یافث بن نوح» یکی از سه فرزند نوح کاشته و در این گفتار ابرکوه را «آبان» از آن روستاهای دوازده گانه میداند.
در کتاب «شناخت ابرکوه و قِدمت آن» نوشته علی مدرّس زاده آمده که سه فرزند نوح (یافث- سام- حام) پس از طوفان نوح مأمور آبادی جهان شدند، «یافث» به سرزمینهای شرقی و ترکستان رفت، «سام» به سرزمینهای بین شرق و جنوب که شام، عراق عرب و عجم و فارس رهنمون شد و«حام» رهسپار سرزمینهای جنوبی و آفریقا شد. مسیر داد و ستد و بازرگانی بعدی توسّط قوم یافث که به شرق میرفت ایجاد شد، ولی نسل و نژاد کسانی که در منازل میان راه ماندند از سام بود. از مهمترین این منزلگاهها یکی «مِـیَم» بود که هم اکنون یکی از روستاهای اطراف ابرکوه است. شایان ذکر است که حضور ابرکوه را در دو مکان و دو زمان میدانند: یکی ابرکوهی که کوچک و بی شهرت بوده و دیگری ابرکوهی که در جایگاه کنونی است و در سفر نامهها و کتب گوناگون از آن یاد شده است.
گفتار نخست در ریشه یابی نام ابرکوه منطقی تر است.
آبدانان شهری کردنشین در استان ایلام است. طبیعت دستنخورده و زیبایی دارد که در روزهای عید نوروز گردشگران بسیاری را جذب میکند. جادّۀ آبدانان را میتوان خواهر جادّۀ چالوس نامید زیرا از نظر زیبایی و پیچها همانندی بسیاری با جادّۀ چالوس داراست. آبدانان آمیزه ای از «آب+دان+ان» است؛ یعنی جای پر آب و آباد.
آبدان شهری است در استان بوشهر ایران.
شهر آبدان مرکز بخش آبدان در شهرستان دَیِّر است؛ آبدان یعنی جایی که آب بسیار دارد. و به راستی نیز چنین است؛ زیرا آبدان درهای به نام درّۀ جاشک دارد که سیلابها و حوضۀ آبریز دو رشته کوه، به سوی این درّه روان میشود و پس از آبیاری زمینهای کشاورزی که در دو سوی جادّۀ بوشهر کنگان در شمال آبدان است به خور بَردِستان و سپس به خلیج فارس میریزد.
ابارش، روستایی در شهرستان سبزوار در استان خراسان رضوی است.
شاید ابارش پیوندی از آب و بارش باشد و در گذشته بارش اینجا به نسبت روستاهای همسایه بیشتر بوده است.
آباده واژه ای فارسی و به معنای جای آباد است. آباد از واژۀ پهلوی «آپاتیه» گرفته شده و حرف «ه» نشانۀ نسبت است. امّا دربارۀ ریشۀ نامگذاری آباده هم اندیشی و همسخنی نیست.
آباده طِشَک شهری در استان فارس است. روستای طشک از روستاهای قدیمی این منطقه میباشد و دریاچۀ زیبای طشک در این بخش قرار دارد. در لغتنامۀ دهخدا چنین آمده است: آبادۀ طِشَک بخشی از ولایات خمسۀ فارس است و آن را به مناسبت یکی از قرای آن که طشک نام دارد آبادۀ طشک خوانده اند تا از آبادۀ اقلید ممتاز باشد. ازآنجا که حرف «ط» ویژۀ واژه های عربی است نه فارسی؛ پس نوشتن طِشَک با ط غلط رایج است و تِشَک درست است و شاید طِشَک نوشته اند که با تُشَک اشتباه نشود. تِش به معنای تشنه است. پیدا نیست اصل واژه تِش بوده یا تَش. تِش کوتاه شدۀ تشنه و تَش آتش است.
در لغتنامۀ دهخدا دربارۀ تِش چنین آمده است: تِش عطش و تشنگی را گویند. (برهان) (ناظم الاطبّاء). تشنگی. (جهانگیری) (رشیدی) (انجمن آرا) (آنندراج). دکتر معین در حاشیۀ برهان آرد: به معنای تشنه. اوستا، ترشنه
تِشَک به معنای جای تشنه است.
در لغتنامۀ دهخدا دربارۀ تَش نیز چنین آمده است: تَش آتش را گویند که عربان نار خوانند. (برهان). آتش. (فرهنگ رشیدی) (انجمن آرا) (آنندراج ) (ناظم الاطباء):
از آن پس نَـبُـد زندگانیْش خْوَش ز تیمار زد بر دلِ خویش تَـش فردوسی
امّا تَشَک شاید اشاره به آتشکده باشد.
