واژهی موذى در (حرکات موذیانه، موش موذی و دشمن موذی) در فارسى، ریشه عربى دارد و معنایش آزار دهنده است. ریشه آن (مؤذی) است و سه حرفِ اصلیاش (ء ذ ی) میباشد. مؤذی اسم فاعل از (آذى. یؤذی. إیذاء) است.
یؤذی= مؤذی
در فارسى مؤذی mo'ezi را موذى moozi نوشته و خواندهاند.
ولی در کلماتى مانند مؤمن، مؤاخذه و مؤلف این چنین نشده است.
@ketabearabi
✅حرف《ط》ویژهی واژگانی است که از زبانِ عربی به زبانِ فارسی آمدهاند.📝
واژههای دارای ط عربیاند.
✅پس تهران، توس خراسان، استهبان فارس، پِترود مازندران و تالش به گونهی طهران، طوس، اصطهبان، پطرود و طالش نادرست است.
✅در عربی گاهی حرف ت را در نام خاص به ط دگرگون میسازند؛ مانند إیطالیا، طوکیو، طبرستان (تپورستان) ، طاجیکستان، طَشقَند (تاشکند)
✅حتّی در عربی دموکرات را دیموقراط مینویسند.
قمهزنی در گویش محلی عراق تَطبیر است که از طَبَر فارسی گرفته شده و طبر همان تبر است.
✅ارسطو و افلاطون و سقراط نیز مُعَرُّباند.
✅املای توتی به گونهی طوطی نادرست است. نام این پرنده به عربی البَبَّغاء است.
✅تهماسب یا تهماسپ یعنی دارندهی اسبِ نیرومند (تَهم+ اسب) نوشتنِ آن به گونهی طهماسب نادرست است.🐎
✅بلیت فرانسوی است؛ به گونهی بلیط درست نیست.
✅امپراتور (لاتین)، تپش، تپانچه، باتری battery ، تایر tire و اتو (فارسی یا ترکی استانبولی) نیز با ت درست است.
✅اتاق عربی نیست؛ در عربی به اتاق میگویند: الغُرفة، الحُجرة
اتاق، ترکی یا فارسی است. در ترکی استانبولی اوده به معنای اتاق است.
در عامیانهی مصر أوظة میگویند که یادگار زمان چیرگی ترکان عثمانی است.
برگرفته از👇
کتاب دانشنامه نامها و واژهها. 📙
عادل اشکبوس.
انتشارات مدرسه.🏢
نام رود «دِجْلَة» برگرفته از واژۀ پارسی پاستان «تیگرَه» به معنای «تند و تیز» است. «دِجْلَة» مُعَرَّب یعنی عربی شدۀ «تیگرَه» است. همانندیِ واژۀ یونانیِ «تیگریس» نیز به همین دلیل است.
در ایران باستان بیشتر سرزمینِ 《میانرودان》 ایرانی بودند. امروزه نیز همۀ شمال عراق کُردهای سوران و کرمانج و شرق آن کُردهای فَهلَوی (فَیلی) مانند کَلهُر و شوهان و مَلِکشاهی و لُرها زندگی میکنند. نام «دجله» در سنگنبشتۀ داریوش هخامنشی در بیستون نزدیک کرمانشاه، «تیگْرَه» آمده و در متن عیلامی همین سنگنبشته به صورت «تی ایگ ره» و در متن بابلی به صورت «دیایگلت» نوشته شده است. این سنگنبشته به چند زبان نوشته شده است. در این سنگنبشته، تلفّظ فارسی باستان و عیلامی این نام، «تیگره» به معنای تیز و تند و سرکش آمده است. نامِ رودِ «تیگَران» که براستی تند و تیز است در ماهان کرمان «باغِ شازده» نیز به همین معناست. واژۀ tiger در انگلیسی نیز به همین معناست؛ زیرا ببر تند و تیز است. یونانیان تیگره را با افزودن «س» ، به صورت «تیگریس» درآوردند. این نام از زبان یونانی به زبانهای اروپایی راه یافت؛ در انگلیسی و فرانسوی «tigre» نام دجله است و اروپاییان دجله را به همان نام کهن ایرانی 2600 سال پیش میخوانند. «تیگْرَه» در بابِلی کهن «دیگْلة» سپس «دیجْلة» شد و سرانجام در عربی «دِجْله» شد. «ج» در «دیجله» به «ی» تبدیل شد؛ در بسیاری از زبانها «ج» به «ی» تبدیل میشود. مانند یوهان و جوهان؛ یوسف و جوزف و مانند تبدیل ج به ی در گویش مردمان عرب شمال خلیج فارس؛ مثلاً اهالی جنوب عراق و خوزستان دَجاج به معنای مُرغ را در گویش خود «دیای» میگویند. «دیجله» به صورت «دیله» یا «دیاله» درآمد که یکی از رودهایی است که از ایران سرچشمه میگیرد و مسیرش تند و تیز و سراشیب است و به دجله فرو میریزد.
خودِ بغداد نیز واژهای پارسی به معنای 《دادهی خدا》 است.
بُغ: خدا
داد: بن ماضی از مصدر دادن
آدینه (جمعه)
《آدینه》 در اصل 《آذینه روز》 بوده است. ایرانیان، خودشان را در روز پایانی هفته میآراستند و به گردش و مهمانی میرفتند. 《آدینه》 همان 《آذینه》 است.
ما امروزه تلفّظ ذال را در فارسی نداریم. ذال به دال تبدیل شده است.
عرب این روز را 《جُمُعَة》 نامیده یعنی روز گردهمایی.
تبدیل ذال به دال یا ز در فارسی امروز نمونه دارد؛ مانند: ذانستن (دانستن در فارسی/ زانستن در کُردی و تالشی)/ ذاماد (داماد در فارسی/ زاما یا زاوا در کُردی)
منبع: دانشنامۀ نامها و واژهها. انتشارات مدرسه. عادل اشکبوس
آزوقه (آذوقه)
در اصل «آبزُقّه» بوده است. (غیاث اللُّغات صفحۀ 14)
زُقّه در عربی یعنی دانه و آن است که پرنده🦜🦢🕊 از گلو بر میآورد و در دهان جوجه میاندازد و نیز دارویی است که با شیر مادر در دهان کودک 👼ریزند. حرف 《ب》 در 《آبزُقّه》 افتاده است؛ درست مانند «آخور» که آن هم «آبخور» بوده است.
آزوقه را آذوقه هم نوشتهاند که بهتر است با 《ز》 نوشته شود.✍️
منبع: 📘
دانشنامۀ نامها و واژهها.
انتشارات مدرسه.
عادل اشکبوس
فرق عرب و اعراب:🤔
در زبان فارسی به نادرست جمع «عرب» را «اعراب» به معنای «عرب ها» می پنداریم.🗣
اَعراب به معنای «عرب بادیه نشین» است. 🐫🐪👳🏽♂️👳🏽♀️👳🏽♀️👳🏽♂️
مفردِ آن «أَعرابـیّ» و جمعِ آن «أَعاریب» است.
أعراب کسانی اند که شهرنشین نیستند و وارد شهر نمی شوند مگر برای برطرف کردن نیازشان.🏢🏠
عرب مفهوم عام است و «عَرَبـیّ» یعنی «مرد عرب».
(وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَن یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَیَتَّخِذُ مَا یُنفِقُ قُرُبَاتٍ عِندَ اللَّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ ۚ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَّهُمْ ۚ سَیُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِی رَحْمَتِهِ)
(الْأَعْرَابُ أَشَدُّ کُفْرًا وَنِفَاقًا وَأَجْدَرُ أَلَّا یَعْلَمُوا حُدُودَ مَا أَنزَلَ اللَّـهُ عَلَىٰ رَسُولِهِ)
منبع: 📘
دانشنامۀ نامها و واژهها.
انتشارات مدرسه.
عادل اشکبوس
أنفُ العَنزة یعنی بینی بز .
پزشکان ایرانی مانند ابوعلی سینا بودند که این نام را بر سر زبانها انداختند، زیرا دیده بودند کسانی که دچار این بیماری میشوند عطسههایی مانند بز میکنند، یا بینی آنان مانند بز میشود و یا چیزی مانند این.
این واژه در دورهی پیشرفت مسلمانان در پزشکی به زبانهای غربی وارد شد و دگرگونه شده به گونهی آنفلوانزا درآمد.
عَنزة ، ماعِز و تیس در عربی به معنای بز است.
واژههای دیگری نیز از تمدن اسلامی به زبانهای غربی رفته است: الگوریتم ، الکلیا، الکل ، الیداد و...
نام الیاس در قرآن، انجیل و تورات آمده است.
الیاس ایلیا الیا
واژهای عبری است.
اصل آن ایلیَهوَه است.
که ایلیاه و الیاه و الیاس شده
یعنی یَهُوَه خدایم است.
یهوه نام خدای عبرانیهاست.
دانشنامه نامها و واژهها. انتشارات مدرسه. عادل اشکبوس
تَلَمُّذ
تلمّذ واژهای ساختگی در زبان فارسی است.😉 ریشهاش «تِلْمیذ» است؛ امّا چنین واژهای (تلمّذ) در فرهنگ لغت عربی (اَلْمُعْجَم) وجود ندارد.📔
در فرهنگ لغت عربی واژۀ «تَتَلْمُذ» وجود دارد.
ساخت چنین واژهای شگفتانگیز است؛ زیرا نه عربی است و نه فارسی. واژۀ فارسی «شاگِردی» بهتر است.
من نزد استاد شاگردی میکنم. ✅
من نزد استاد تلمّذ میکنم. 🤔😳
خود واژۀ «شاگرد» کوتاه شدۀ «شاهگِرد» است؛ یعنی نوجوانی👦 که گِرد شاه 🤴میگردد تا دستورهایش را انجام دهد. کمکم این واژه گستردگیِ معنا یافت.
دانشنامۀ نامها و واژهها
انتشارات مدرسه
عادل اشکبوس
بیماری مُزمِن یعنی بیماریی که زمانی طولانی ادامه دارد.
مُزمِن یعنی زمانبر
